Podcast Lepiej Teraz

Wrócił z Londynu jako nikt. Bez grosza, bez zawodu, który by go utrzymał, bez planu.
A przez następne 10 lat zbudował coś, co przetrwało wieki. Ale zanim to się stało, najpierw prawie umarł. A potem stracił kogoś, kogo nie zapomniał do końca życia.

To historia dekady, w której z wraku młodości powstaje jeden z najbardziej niezwykłych umysłów w historii. I człowieka, który traktował własne życie jak tekst do poprawienia, aż odkrył, że nie każdy błąd da się skorygować.

Jeśli lubisz moje podcasty „Lepiej Teraz” — pomóż mi dzielić się tymi historiami dalej:

Wesprzyj moją pracę na Patronite: patronite.pl/podcastlepiejteraz
lub postaw kawę na suppi.pl/lepiejteraz

Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: 
znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

Źródła pierwotne:
Benjamin Franklin, „The Autobiography of Benjamin Franklin” (Project Gutenberg; wydania Standard Ebooks, ushistory.org).
„Plan of Conduct, 1726”, Founders Online, National Archives (The Papers of Benjamin Franklin, vol. 1).
„The Busy-Body, No. 1, 4 February 1729”, Founders Online.
„The Nature and Necessity of a Paper-Currency, 3 April 1729”, Founders Online.
„Standing Queries for the Junto, 1732”, Founders Online.
„Poor Richard, 1733”, Founders Online.
„Poor Richard, 1740”, Founders Online.
„Hugh Meredith to Benjamin Franklin: Dissolution of Partnership, 14 July 1730”, Founders Online.
„On the Death of His Son, 30 December 1736”, Founders Online (Pennsylvania Gazette, 30 grudnia 1736).
„From Benjamin Franklin to Jane Mecom, 13 January 1772”, Founders Online.
Polskie wydanie: „Żywot własny” Benjamina Franklina (materiał projektowy, do porównania; cytaty w scenariuszu tłumaczone bezpośrednio z angielskiego oryginału public domain).
Źródła wtórne:
Walter Isaacson, „Benjamin Franklin: An American Life”.
H.W. Brands, „The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin”.
Carl Van Doren, „Benjamin Franklin”.
J.A. Leo Lemay, „The Life of Benjamin Franklin”, t. 1-2.
Nick Bunker, prace biograficzne o młodym Franklinie.
Library Company of Philadelphia, materiały o założeniu biblioteki (1731).
Benjamin Franklin Historical Society; Encyclopedia of Greater Philadelphia (hasło „Junto”); HistoryNet, „Benjamin Franklin’s Greatest Invention”; Pennsylvania Center for the Book (PSU).
LISTA ŹRÓDEŁ CYTATÓW (każdy tłumaczony bezpośrednio z angielskiego):
„Ci, którzy piszą o sztuce poetyckiej…” oraz cztery zasady: „Plan of Conduct, 1726”, Founders Online.
„przestrzegany dość wiernie aż do starości”: Autobiografia (Founders/Gutenberg).
Opis Denhama („radził mi jak ojciec…”) i choroby („poddał się w duchu…”): Autobiografia.
„dziwna ryba… trochę szelmowski” (opis Keimera): Autobiografia.
Zasady Junto („w szczerym duchu poszukiwania prawdy…”) oraz stałe pytania: Autobiografia / „Standing Queries for the Junto, 1732”, Founders Online.
„harmonijny ludzki tłum” („a harmonious human multitude”): Carl Van Doren, „Benjamin Franklin” (zakończenie, s. 782).
„Aby zapewnić sobie kredyt i reputację… na taczce”: Autobiografia.
„Pracowitość tego Franklina przewyższa wszystko…” (dr Baird): Autobiografia.
„napisał do niego szczery list… errata została w pewnym stopniu poprawiona” (dług Vernona): Autobiografia.
„Jest pewna proporcjonalna ilość pieniądza…”: „A Modest Enquiry into the Nature and Necessity of a Paper-Currency”, 1729, Founders Online.
„To była kolejna korzyść wynikająca z tego, że umiałem pisać”: Autobiografia.
„dwaj prawdziwi przyjaciele, których dobroci nigdy nie zapomniałem…” oraz „często widywano pijanego na ulicach…”: Autobiografia.
„Zaryzykowaliśmy jednak… poprawiłem tę wielką erratę najlepiej, jak umiałem”: Autobiografia.
„wkład każdego stworzył kapitał książkowy wszystkich”: historyk Library Company (cyt. za Library Company of Philadelphia / Wikipedia).
„poprawiły ogólną rozmowę Amerykanów…”: Autobiografia.
Przepowiednia śmierci Titana Leedsa („nieubłagana śmierć…”, 17 X 1733, 15:29, koniunkcja Słońca i Merkurego): „Poor Richard, 1733”, Founders Online (oryg.: „He dies, by my Calculation made at his Request, on Oct. 17. 1733. 3 ho. 29 m. P.M….”).
Sprostowanie o śmierci Franky’ego („Ponieważ krąży obecnie pogłoska…”): „On the Death of His Son, 30 December 1736”, Founders Online / Pennsylvania Gazette (oryg.: „…he was not inoculated, but receiv’d the Distemper in the common Way of Infection…”).
„którego do dziś nie mogę wspomnieć bez westchnienia”: list do Jane Mecom, 13 stycznia 1772, Founders Online (oryg.: „…whom to this Day I cannot think of without a Sigh”).
„W 1736 roku straciłem jednego z synów…”: Autobiografia (oryg.: „In 1736 I lost one of my Sons, a fine Boy of 4 Years old, by the Smallpox taken in the common way…”).

Grudzień 1724. Osiemnastoletni chłopak klęczy na kołyszącym się pokładzie i przekłada listy w worku pocztowym. Szuka swojego nazwiska. Za kilka godzin zejdzie na ląd w największym mieście zachodniego świata. Sam. W Wigilię. 

Co znajdzie w tym worku? A raczej: czego w nim nie znajdzie?

To odcinek o najniższym punkcie młodego życia i o człowieku, który pokazał Benowi, czym naprawdę jest słowo honoru.
O obietnicach, które nic nie kosztują, i o tym, ile są warte. 
O mieście, które mogło pochłonąć chłopaka bez grosza,
i o czterech zdaniach spisanych na oceanie, które przetrwały sześćdziesiąt lat. 

✍️Jak Ben trafił na dno?
Kto go z niego wyciągnął? 
I co takiego zapisał na powrotnym rejsie, że trzymał się tego do starości? 

Jeśli lubisz moje podcasty „Lepiej Teraz” — pomóż mi dzielić się tymi historiami dalej:
Wesprzyj moją pracę na Patronite: patronite.pl/podcastlepiejteraz lub postaw na suppi.pl/lepiejteraz

 Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

Źródła pierwotne:Benjamin Franklin, „The Autobiography of Benjamin Franklin” (Część I), tekst w domenie publicznej, Project Gutenberg (wydania nr 148 i 20203, za edycją Bigelowa z oryginalnego rękopisu). Wszystkie cytaty w cudzysłowach to przekłady własne z angielskiego oryginału. Z autobiografii pochodzą: rejs London Hope, zwolnione miejsca po Hamiltonach, przyjaźń z Denhamem; worek pocztowy i wybranie listów po charakterze pisma; scena u księgarza i list Riddlesdena; wyjaśnienia Denhama i werdykt „Chciał zadowolić wszystkich; a mając niewiele do dania, dawał oczekiwania”; wyważona ocena Keitha; wdzięczność Hamiltona; kwatera przy Little Britain, praca u Palmera; jeden list do Deborah („kolejne z wielkich errat mojego życia”); broszura z 1725 r. jako erratum, Lyons, Mandeville, niedoszłe spotkanie z Newtonem; sir Hans Sloane i sakiewka z azbestu; wątek Ralpha i pani T., posada nauczyciela pod nazwiskiem Franklin, dług ok. 27 funtów; drukarnia Wattsa: „Piłem tylko wodę…”, sześć kufli dziennie, dwie kaszty na schodach, „I tak te biedne diabły wiecznie trzymają się na dnie”, bien venu, duszek drukarni, „głupota pozostawania w złych stosunkach…”, kleika i „święty poniedziałek”; gospodyni z Duke Street; Wygate, przepłynięcie Tamizy z Chelsea do Blackfriars, podręcznik Thevenota; historia Denhama (bankructwo w Bristolu, obiad dla wierzycieli, przekazy pod talerzami z odsetkami) i jego oferta (kancelista za 50 funtów rocznie); propozycja sir Williama Wyndhama i myśl o szkole pływania; „pożegnałem się z drukarstwem, jak sądziłem, na zawsze”; komentarz do planu życia; późniejsze losy Deborah Read i Johna Rogersa.
Benjamin Franklin, „Journal of a Voyage, 1726″ oraz „Plan of Conduct, 1726″, Founders Online, National Archives (founders.archives.gov, za: The Papers of Benjamin Franklin, t. 1, red. L.W. Labaree, Yale University Press 1959). Stąd: daty rejsu Berkshire (Gravesend 23 lipca 1726, Filadelfia 11 października 1726), treść dziennika podróży oraz pełny tekst Planu postępowania (przekład własny). Nota redakcyjna potwierdza postać Thomasa Denhama (zm. 1727) i posadę Franklina za 50 funtów rocznie.
Biografie (fakty i kontekst; cytowane oszczędnie w ramach prawa cytatu):
3. Walter Isaacson, „Benjamin Franklin: An American Life”, Simon & Schuster 2003 (chronologia pobytu w Londynie 1724–1726, losy Deborah Read i Johna Rogersa).
4. H.W. Brands, „The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin”, Doubleday 2000 (realia drukarni Palmera i Wattsa, Londyn lat 20. XVIII w.).
5. Nick Bunker, „Young Benjamin Franklin: The Birth of Ingenuity”, Knopf 2018 (tło handlowe Londynu, sylwetki Denhama i Keitha).
6. Carl Van Doren, „Benjamin Franklin”, Viking 1938 (rekonstrukcja epizodu londyńskiego i powrotu z Denhamem).Archiwa i internet:
7. Founders Online, National Archives: founders.archives.gov
8. Project Gutenberg: gutenberg.org (Autobiography, wydania nr 148 i 20203)
9. Historical Society of Pennsylvania (księga handlowa Denhama 1726–1728, wzmiankowana w aparacie Founders Online)

Filadelfia, 1723 rok. 17-letni chłopak schodzi ze statku z jednym dolarem w kieszeni i trzema bułkami pod pachą.

8 miesięcy później je obiady u gubernatora prowincji.
Co się wydarzyło pomiędzy? 
I dlaczego ta znajomość zmieni jego życie w sposób, którego się nie spodziewa? 

W 5-tej części opowieści o Benjaminie Franklinie zobaczysz, jak nastolatek bez pleców, koneksji i grosza w ciągu roku wpada w orbitę najpotężniejszego człowieka w kolonii. Jak wraca do Bostonu, żeby zatańczyć na nerwach starszego brata. I jak wsiada na statek do Londynu, wioząc w ładowni pewien worek pocztowy, od którego zależy cała jego przyszłość.

To odcinek o pierwszych brutalnych lekcjach dorosłości:
o tym, komu ufać, komu pożyczać, kiedy milczeć i kiedy walczyć.
O młodości, która myśli, że wszystko rozgryzła.
I o świecie, który cierpliwie czeka, żeby to zweryfikować.

Zapraszam na piątą część serii.

Słuchaj i ucz się na błędach wielkich ludzi

Jeśli lubisz moje podcasty „Lepiej Teraz” — pomóż mi dzielić się tymi historiami dalej:
Wesprzyj moją pracę na Patronite: patronite.pl/podcastlepiejteraz 
Postaw kawę na: suppi.pl/lepiejteraz

Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

Źródła pierwotneBenjamin Franklin, „The Autobiography of Benjamin Franklin” (Część I), tekst w domenie publicznej, Project Gutenberg (wydania nr 148 i 20203, tekst za edycją Bigelowa z oryginalnego rękopisu). Wszystkie cytaty w tym odcinku to przekłady własne z angielskiego oryginału. Z autobiografii pochodzą: scena snu w domu modlitwy kwakrów i gospoda Pod Krzywą Szczapą; scena u Bradforda i Keimera („szczwany stary sofista i zwykły nowicjusz”; „gapił się jak otrute prosię”; „miał spory zapas łajdactwa w swoim składzie”; „Sąsiedzie, przyprowadzam ci młodego człowieka…”); opis drukarni Keimera i elegii na śmierć Aquili Rose; kwatera u Readów i pierwsze uczucie do Deborah; list Holmesa i reakcja Keitha; wizyta gubernatora i madera na rogu Third Street; podróż do Bostonu i scena w drukarni Jamesa (garnitur, zegarek, srebro, sztuka ośmiu reali) oraz słowa Jamesa o zniewadze; ocena Josiaha („człowiek małej roztropności…”) i jego warunki pomocy; pieniądze Vernona i „jedno z pierwszych wielkich errat mojego życia”; ostrzeżenie kwakierki na statku i kradzież srebrnej łyżki; upadek Collinsa i scena na rzece Delaware („Zawieziecie mnie do domu”); obietnica Keitha („A skoro on nie chce cię urządzić, zrobię to sam…”) i sugestia podróży do Anglii; pytanie Keimera „A co zamierzasz z tego wywnioskować?”, projekt wspólnej sekty, trzymiesięczny post i pieczone prosię; zaloty do Deborah i stanowisko pani Read; anegdota o psalmie Ralpha („wielki Boże, jak on pisze!”) oraz pożegnalne losy Watsona i Osborne’a; odwlekane listy, doktor Bard i scena w Newcastle.
Biografie (fakty i kontekst; cytowane w ramach prawa cytatu)Walter Isaacson, „Benjamin Franklin: An American Life”, Simon & Schuster 2003 (rozdz. 2–3: kontekst Filadelfii lat 20. XVIII w., charakterystyka Keitha i Keimera, tło rodziny Read).
H.W. Brands, „The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin”, Doubleday 2000 (rozdziały o młodości: Boston 1724, kontekst polityczny rządów Keitha).
Nick Bunker, „Young Benjamin Franklin: The Birth of Ingenuity”, Knopf 2018 (szczegóły biografii Keitha i Keimera, tło handlowe Filadelfii lat 1723–1724).
Carl Van Doren, „Benjamin Franklin”, Viking 1938 (klasyczna rekonstrukcja epizodu filadelfijskiego).
Archiwa i internetProject Gutenberg: gutenberg.org (Autobiography, wydania nr 148 i 20203).
Founders Online, National Archives: founders.archives.gov (aparat krytyczny The Papers of Benjamin Franklin, t. 1, red. L.W. Labaree, Yale University Press 1959; stąd potwierdzenie nazwy statku London Hope, której Franklin w autobiografii nie podaje).

Późnym latem 1723 roku 17-letni chłopak wymyka się z domu w środku nocy. Sprzedał część swoich ukochanych książek, żeby zebrać na bilet. W kieszeni ma kilka monet. Przed nim 500 km otwartej wody i ani jednej znajomej twarzy.

To opowieść o 3 dniach, które zmieniły wszystko.Będzie sztorm, który nikomu nie wróży nic dobrego. Człowiek za burtą, którego nikt by sobie nie wymyślił. Oraz marsz w ulewnym deszczu, moment zwątpienia i noc, której Ben nigdy nie zapomni.A na końcu niedzielny poranek w obcym mieście. I ktoś, kto patrzy na brudnego chłopaka i jeszcze nie wie, kim się dla niego okaże.

Czwarta część serii o Benjaminie Franklinie. Odcinek o tym, jak naprawdę wygląda nowy początek, nie ten z poradników, czysty i zaplanowany, tylko ten prawdziwy. I o cenie, jaką trzeba zapłacić za wolność.

Jeśli lubisz moje podcasty „Lepiej Teraz”, pomóż mi dzielić się tymi historiami dalej:
Wesprzyj moją pracę na Patronite: patronite.pl/podcastlepiejteraz lub postaw kawę na suppi.pl/lepiejteraz

Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

Źródło główne (pierwotne):Benjamin Franklin, The Autobiography of Benjamin Franklin, część I (napisana w Twyford, Anglia, 1771). Wszystkie cytaty w tym odcinku pochodzą z rozdziałów II-IV (wg podziału redakcyjnego Franka W. Pine’a) i zostały przetłumaczone z oryginału angielskiego na potrzeby podcastu „Lepiej Teraz”. Tekst oryginalny: wydanie Johna Bigelowa (1868), domena publiczna, Project Gutenberg, ebook nr 20203 (gutenberg.org/files/20203); także Founders Online (founders.archives.gov).
Tłumaczenie: Wszystkie polskie wersje cytatów Franklina w tym odcinku to przekład własny z oryginału angielskiego, wykonany na potrzeby „Lepiej Teraz”, nie pochodzą z żadnego opublikowanego polskiego tłumaczenia.
Fakty kontekstowe potwierdzone w źródłachData przybycia do Filadelfii: niedziela, 6 października 1723, ustalona przez Claude-Anne Lopez (redaktor The Papers of Benjamin Franklin, Yale University Press) na podstawie własnoręcznej notatki Franklina; Founders Online.
Postaci: William Bradford (drukarz w Nowym Jorku) i jego syn Andrew Bradford (drukarz w Filadelfii); Aquila Rose, zmarły główny pracownik Andrew Bradforda. Wszystkie postacie i fakty z Autobiografii, część III, oraz potwierdzone w: J.A. Leo Lemay, The Life of Benjamin Franklin, Vol. 1: Journalist, 1706-1730, University of Pennsylvania Press, 2006.
Deborah Read: przyszła żona Franklina; jej dom przy Market Street; pierwsze spotkanie opisane w Autobiografii, część III.
Trasa: Boston → Nowy Jork (statkiem, „blisko 300 mil”); Nowy Jork → Perth Amboy (łodzią, sztorm); Amboy → Burlington (pieszo, „pięćdziesiąt mil”); Burlington → Filadelfia (łodzią, w nocy, przez Cooper’s Creek). Wszystko wg Autobiografii, część III.
Źródła pomocnicze (biografie do dalszej lektury)
Nick Bunker, Young Benjamin Franklin, Knopf, 2018.
Walter Isaacson, Benjamin Franklin: An American Life, Simon & Schuster, 2003, rozdz. 2-3.
H.W. Brands, The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin, Doubleday, 2000.
Carl Van Doren, Benjamin Franklin, Viking, 1938.
Edmund S. Morgan, Benjamin Franklin, Yale University Press, 2002.

Co się dzieje, gdy 16- latek bez prawa głosu odkrywa, że może powiedzieć światu wszystko — pod warunkiem, że nie powie, kim jest?

W 3 części serii o Benjaminie Franklinie opowiadam miedzy innymi o:Jednym z najsłynniejszych oszustw literackich w dziejach Ameryki, 
Bracie tyranie, który trafił za kraty, 
Prawniczej sztuczce, dzięki której nastolatek został wydawcą gazety
Decyzji, która zmieniła nie tylko jego życie, ale i bieg historii.
Jeśli cenisz moją pracę, będę Ci bardzo wdzięczny za symboliczną kawę na suppi.pl/lepiejteraz

Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady. 

Obejrzyj mój nowy vlog na kanale Radek Budnicki z wyprawy do Wielkopolski i wizyty na wystawie poświęconej Tadeuszowi Kościuszce, na moim kanale YouTube Radek Budnicki: